Traductions


Deze pagina van rabelais.nl, de enige Nederlandse website gewijd aan de zestiende-eeuwse schrijver, arts en humanist François Rabelais, is bestemd voor fragmenten uit de talloze vertalingen die van zijn Gargantua & Pantagruel zijn gemaakt. De allerwege geroemde laatste Nederlandse vertaling, van
J.M. Vermeer-Pardoen (1996-1998), geldt als uitgangspunt. Deze zal langs overzettingen uit verschillende perioden en taalgebieden gelegd worden.

De opzet is het beste te vergelijken met die van een tentoonstelling. Niet al het fraais wordt uit het depot gehaald, maar uiteindelijk zullen veel stukken te bewonderen en met elkaar te vergelijken zijn. Delen uit de Prologen bijvoorbeeld worden —  in de nabije toekomst — geëxposeerd, enkele van de vele lijsten, bekende episoden, titels uit de beroemde Bibliotheek van Sint-Victor.

De volgorde is steeds dezelfde (zie voor de titelbeschrijvingen de lijst onder aan de pagina). Vermeer-Pardoens vertaling en de brontekst (in de editie-Huchon, 1994), worden aangevuld met de Franse hertaling die Demerson in 1973 bezorgde. Dan volgen de eerste Nederlandse vertaling van Wieringa (1682), de tweede, door Sandfort (1931-1932), en de derde, gedeeltelijke vertaling van Buckinx (1995). Verschillende Amerikaanse, Britse, Duitse en Italiaanse versies van dat ene grote boek van die ene grote schrijver sluiten de rij, eveneens chronologisch gerangschikt.

♦♦♦

De bezoeker zij gewaarschuwd: dit is een pagina voor lezers, en wel voor dat deel van hen dat het vergelijken van vertalingen een aangename tijdpassering vindt.

[Met dank aan Paul Dijstelberge, Jaap Engelsman, Ton Harmsen, Atte Jongstra, Piet Offermans, Michael Paris, Ed Schilders en Hannie Vermeer-Pardoen]

[terug naar leven & werk, naar entree of naar de sitemap]

Gargantua / Vermeer-Pardoen 1996-1998

‘Aan de lezers’

Gij vrienden die dit boekje lezen gaat,
Laat nimmer door vooroordeel u leiden.
Bedenk dat ergernis bij 't lezen schaadt,
Iets wat ge volstrekt dient te vermijden,
Daar hier geen onvertogen woordje staat.
Dit boek is niet volmaakt, maar 'k ben tevree,
Als 't u eens lekker lachen doet in stee
Van al die nare zorgen, dat chagrijn.
Liever een lach dan steeds ach en steeds wee,
Want lachen blijkt mensen eigen te zijn.A

Gargantua / Wieringa 1682

Aen den leezer.

Leergierigaarts, dien ’t lust dit Boek te leesen,
Stoot u aan stof noch stijl; door delv’ den zin:
Ontsla u van voor-oordeel, waan, en vreesen:
Hier schuijlt noch gif noch quaa besmetting in.
 ’t En wijst u niet na Wijsheids steile tin
Te stijgen op, als door korts-wijlig weesen.
Dien wech en wijs’ ik voor elk best bevin;
Door Weet-zucht tot Boek-zuffen a’ars verweesen.
’k Meldd’ liever bly gelagch, als droef geklag:
 t’ Wijl eigen is den mensch alleen den Lagch.

Gargantua / Putnam 1929

‘To the readers’

My friends, who are about to read this book,
Please rid yourself of every predilection;
You’ll find no scandal, if you do not look,
For it contains no evil or infection.
True, you’ll discover, on close inspection,
It teaches little, except how to laugh:
The best of argument; the rest is chaff,
Viewing the grief that threatens your brief span;
For smiles, not tears, make the better autograph,
Because to laugh is natural to man.

 

Gargantua, ‘Aux lecteurs’

Gargantua / editie-Huchon 1994

‘Aux lecteurs’

Amis lecteurs qui ce livre lisez,
Despoulliez vous de toute affection,
Et le lisant ne vous scandalisez.
Il ne contient mal ne infection.
Vray est qu'icy peu de perfection
Vous apprendrez, si non en cas de rire:
Aultre argument ne peut mon cueur elire.
Voyant le dueil, qui vous mine et consomme,
Mieulx est de ris que de larmes escripre.
Pource que rire est le propre de l'homme.

Gargantua / Sandfort 1931-1932

‘Aan de lezers’

Gij allen, vrienden, die dit boek gaat lezen,
Houdt rein uw zielement van kwade drift
En laat de stof u niet tot walging wezen,
Want ze bevat venijn, noch heimlijk gift.
Van starre schoonheid zal 'k u schraal bedienen,
Maar wie het lachen mint, krijgt hier zijn meug.
Ik heb het hart niet, lui te laten grienen
Met smoelen, lang van rouw en leeg van vreugd.
Alzoo zal ik u voort aan 't lachen zien te krijgen,
Want 'smenschen aard is hierin 't meest zich eigen.

Gargantua / Raffel 1990

‘To My Readers’

Readers, friends, if you turn these pages
Put your prejudice aside,
For, really, There’s nothing here that’s outageous,
Nothing sick, or bad — or contagious.
Not that I sit here glowing with pride
For my book: all you’ll find is laughter:
That’s all the glory my heart is after,
Seeing how sorrow eats you, defeats you.
I’d rather write about laughing than crying,
For laughter makes men human, and courageous.

Be Happy!

Gargantua / editie-Demerson 1973

‘Aux lecteurs’

Amis lecteurs qui lisez ce livre,
Dépouillez-vous de toute passion
Et ne soyez pas scandalisés en le lisant.
Il ne contient ni mal ni corruption;
Il est vrai que vous n’y trouverez guère de
     perfection
Sauf en matière de rire;
Mon coeur ne peut choisir d’autre sujet
A la vue du chagrin qui vous mine et vous
     consume.
Il vaut mieux traiter du rire que des larmes,
Parce que le rire est le propre de l’homme.

Gargantua / Buckinx 1995

‘Aan de lezer!’

Geachte vriend, die dit boek leest,
maak u vooral niet boos.
Wees niet  geschokt, lees onbevreesd:
het bevat niets kwaads of voos,
al is de praat slechts loos
en wil ik dat u lacht.
Want daartoe heb ik het bedacht
toen ik u zo sip zag zwijgen.
’t Is altijd beter dat u lacht,
dat is de mens nu eenmaal eigen.

Gargantua / Frame 1991

‘To The Readers’

You friends and readers of this book, take heed:
Pray put all perturbation far behind,
And do not be offended as you read:
It holds no evil to corrupt the mind;
Though here perfection may be hard to find,
Unless in point of laughter and good cheer;
No other subject can my heart hold dear,
Seeing the grief that robs you of your rest:
Better a laugh to write of than a tear,
For it is laughter that becomes man best.

Gargantua / Urquhart/Motteux [1653-1694]

‘To the readers’

Good friends, my readers, who peruse this book,
Be not offended, whilst on it you look:
Denude yourselves of all deprav’d affection,
For it contains no badness nor infection:
’Tis true that it brings forth to you no birth
Of any value, but in point of mirth;
Thinking therefore how sorrow might your mind
Consume, I could not apter subject find;
One inch of joy surmounts of grief a span;
Because to laugh is proper to man.

Gargantua / Smith 1893

‘To the readers’

My kindly Readers, who this Book begin,
All Prejudice, I pray you, lay aside,
And reading it, find no Offence therein;
In it nor Hurt nor Poison doth abide.
’Tis true that small Perfection here does hide;
Nought will you learn save only Mirth’s Delight;
No other Subject can my Heart indite,
Seeing the Dole that wastes you and makes you wan;
’Tis better far of Mirth than Tears to write,
For Laughter is the special Gift to Man.

Live merrily

Gargantua / LeClercq [1936]

‘To My Readers’

Dear friends and readers who may scan thes tomes,
Lay by all sense of prejudiced objection,
My pages bring no virus or infection
Across the thresholds of your virtuous homes.
True they can teach you only scant perfection
Save laughter’s joys — though I confess I find
No theme more welcome to my heart and mind,
As I observe your melancholy fears,
Your gib-cat airs, your saturnine dejection...
Better to write of laughter than of tears,
For laughter is the essence of mankind.

Live happy!

Gargantua / Cohen 1955

‘Advice to readers’

Good friends who come to read this book,
Strip yourselves first of affectation;
Do not assume a pained, shocked look,
For it contains no foul infection,
Yet teaches you no great perfection,
But lessons in the mirthful art,
The only subject for my heart.
When I see grief consume and rot
You, mirth’s my theme and tears are not,
For laughter is man’s proper lot.

Gargantua / Screech 2006

‘To the Readers’

Dear readers: hereon cast your eyes;
All sterile passions lay aside.
No offence here to scandalize;
Nothing corrupting lurks inside.
Little perfection here may hide
Save laughter: little else you’ll find.
No other theme comes to my mind
seeing such gloom your joy doth ban.
My pen’s to laughs not tears assigned.
Laughter’s the property of Man.

LIve Joyfully.

Gargantua / Fischart 1590 / 1963-1964

[...]

So hab ich so mär wollen schreiben
Von lachen, als vil weinens treiben:
Bedacht, das lachen in al krafft
Ist dess Menschens recht eigenschaft [...]

Gargantua /Regis / Weigand 1832 / [1923]

‘Den Lesern’

Ihr Leser dieses Buches lobesan
Thut ab von euch Affect und Leidenschaft,
Und wann ihrs leset, ärgert euch nicht dran:
Denn es kein Unheil noch Verderben schafft.
Die Wahrheit zwar zu sagen, musterhaft
Ist wenig drinn, wenn wir nicht lachen meinen.
Den Tert erwählt mein Herz, und weiter seinen.
Seh ich den Kummer, der euch nagt und frisst
Handl ich von lachen lieber denn von Weinen,
Dieweil des Menchen fürrecht lachen ist.

Gargantua / Hegaur & Owlglass 1961

‘An den wohlgeneigten Leser’

Der du pilgerst durch dies Buch,
Freuns, bleib kühl bis an den Nabel.
Nimm kein Ärgernis und such
Drin nicht Gift noch Pest noch Babel.
Taugt es was — bei Petri Sabel!
Ei, so taugt’s zum Lachenlernen.

Grausam unter stillen Sternen
Würgt das Leben dich kaputt.
Heulst du? Lass dich nicht entkernen:
Lachen ust dein Menschengut!

Gargantua / Heintz & Heintz 1994

‘An die Leser’

Geneigte Leser, die ihr lest dies Buch,
werft von euch alle eure Leidenschaft,
und wenn ihr lest, entfahre euch kein Fluch:
denn fürchtet nicht, dass es euch Übel schafft.
Vollkommen, Freunde, wird es euch nicht machen,
es sei denn in der Kunst, herzhaft zu lachen.
Ich konnte andern Stoff nicht für euch wählen,
seh ich doch, wie euch Angst und Kummer quälen.
Zu weinen nicht, zu lachen macht euch Mut;
den Lachen ist des Menschen höchstes Gut.

huchon gargantua titelpagina

Gargantua / Bonfantini (1953) 1993

‘Ai lettori’

Lettori amici, voi che m’accostate,
Liberatevi d’ogni passïone,
E, leggendo, non vi scandalizzate:
Qui non si trova male né infezione.
È pur vero che poca perfezione
Apprenderete, se non sia per ridere:
Altra cosa non può il mio cuore esprimere
Vedendo il lutto che da voi promana:
Meglio è di risa che di pianti scrivere,
Ché rider soprattutto è cosa umana.

Gargantua / Frassineti (1984) 1995

‘Ai lettori’

Cari amici, si leggermi voorete
Liberatevi prima d’ogni affanno
E leggendo non vi scandalizzate:
Qui non c’è né miasma né malanno.
Vero è che ben poco crescerete
In perfezione salvo che nel ridere.
Ma qual più degno tema in cuore eleggere,
Tanto è il duol che vi strugge e vi fa piangere?
Meglio di riso che di pianto scrivere
Poiché è di lui solo il ridere.

                       Vivete lieti

huchon tiers livre titelpagina huchon quart livre titelpagina huchon cinquiesme livre titelpagina
huchon pantagruel titelpagina

 

Gebruikte Franse editie en hertaling
[omhoog]

Editie-Huchon 1994 = Rabelais, Oeuvres complètes. Édition établie, présentée et annotée par Mireille Huchon, avec la collaboration de François Moreau. Bibliothèque de la Pléiade (Gallimard, Parijs 1994)

Editie-Demerson 1973 = Rabelais, Oeuvres complètes. Édition établie, annotée et prefacée par Guy Demerson (Éditions du Seuil, Parijs 1973)
 

Nederlandse vertalingen

— Wieringa 1682 = Alle / de / Geestige / Werken / Van / Mr. Francois Rabelais, / Genees-Heer; / Vervattende in ses Boeken de dappere Daa- / den en deftige Reedenen van d’overgroote Reusen / Grandgousier, Gargantua, en Pantagruel; / Waar in begrepen zijn ontallijke aerdige Voorval- / len, wonderlijke Geschiedenissen, vermakelijke Ver- / tellingen, vreemde Uytvindingen, kloeke en en kortswijlige Reên-twistingen. / Beneffens een Sleutel of verklaring van ’t geheele Werk. / Met groote vlijt uyt het Fransch vertaelt / door / Claudio Gallitalo. /
t’ Amsterdam, / By Jan ten Hoorn, Boekverkooper over ’t oude Heere / Logement. 1682.

NB Claudio Gallitalo was het pseudoniem van Nicolaas Jarichides Wieringa
(?, 17de eeuw).
NB Dankzij de inspanningen van Dirk Geirnaert en Ton Harmsen is de hele Wieringa inmiddels gedigitaliseerd: Rabelais 1682. Zie ook leven & werk 23.

— Sandfort 1931-1932 = François Rabelais, Gargantua en Pantagruel. vermeldend hun onwaardeerbare heldhaftigheden en hoogwijze woorden mitsgaders de tallooze boeverijen van Panurg die nooit wist of hij trouwen dorst. Uit het fransch vertaald door J.A. Sandfort. Met een inleiding van prof. dr.  Valkhoff en de prenten van
G. Doré en A. Robida naar een keus door R.W. de Vries Jr., 2 dln. Uitgegeven door A.G. Schoonderbeek te Laren in het jaar MCMXXX1

— Buckinx 1995 = François Rabelais, Gargantua en Pantagruel. Vertaald door Théo Buckinx (Bert Bakker, Amsterdam 1995)
NB Buckinx vertaalde alleen de eerste twee boeken.

— Vermeer-Pardoen 1996-1998 = Rabelais, Gargantua en Pantagruel. Vertaald en ingeleid door J.M. Vermeer-Pardoen (Van Gennep, Amsterdam 1996); Pantagruel. Het Derde en Vierde Boek (idem, 1997); Het Vijfde Boek (idem, 1998)
 

Amerikaanse vertalingen

— Putnam 1929 = All the Extent Works of François Rabelais. An American Translation with a Critical Text. Variant Readings. Variorum Notes & Drawings Attributed to Rabelais. In Three Volumes. By Samuel Putnam. With Illustrations by Jean de Bosschère. Privately printed for Subscribers only (Covici - Friede Publishers, New York 1929)

— Raffel 1990 = Gargantua and Pantagruel. Translated by Burton Raffel (Norton & Company, New York en Londen 1990)

— Frame 1991= The complete works of François Rabelais. Translated from the French by Donald M. Frame. With a foreword by Raymond C. La Charité (University of California Press, Berkeley enz. 1991)
 

Britse vertalingen

— Urquhart/Motteux [1653-1694] = The complete works of doctor François Rabelais, Abstractor of the quintessence, being an account of the inestimable life of the great Gargantua, and of the heroic deeds, sayings and marvellous voyages of his son the good Pantagruel: the whole faithfully rendered into English by Sir Thomas Urquhart and Peter Motteux, with annotations by Duchat, Ozell and others, a new introduction by J. Lewis May, and many illustrations by Frank C. Pape (The Abbey Library, Murray’s Book Sales, Londen z.j.)

— Smith 1893 = Rabelais / The five books and the minor writings / together with / letters & documents illustrating / his life / A new translation with notes / by / W.F. Smith / Fellow of St John’s College Cambridge / Member of the Rabelais Club / Published for subscribers only, 2 Vols (Alexander P. Watt, Londen 1893)

— LeClercq [1936] = François Rabelais, Gargantua & Pantagruel. The Five Books. Translated into English by Jacques LeClercq and illustrated by Lynd Ward (The Heritage Press, New York 1942)

— Cohen 1955 = The histories of Gargantua and Pantagruel. Translated with an Introduction by J.M. Cohen (1955) (Penquin Books, Harmondsworth z.j. [1955])

— Screech 2006 = François Rabelais, Gargantua and Pantagruel. Translated and edited with an Introduction and Notes by M.A. Screech (Penguin Books, Londen enz. 2006)

NB Deelvertalingen als die van Walter Besant (1879) en John Cowper Powys (1948) zijn in dit overzicht niet opgenomen.
 

Duitse vertalingen

— Fischart 1590 / 1963-1964 = Johann Fischart, Geschichtklitterung (Gargantua). Text der Ausgabe letzter Hand von 1590. Mit einem Glossar herausgegeben von Ute Nyssen. Nachwort von Hugo Sommerhalder. Illustrationen nach Holzschnitten aus den Songes drolatiques de Pantagruel von 1565 (Karl Rauch Verlag, Düsseldorf 1963); Idem, Geschichtklitterung. Glossar. Worterläuterungen enz. Mit einem Portait Fischarts nach dem zeitgenössischen Holzschnitt und dem Faksimile einer Buchseite der Originalausgabe (Idem, 1964)
NB Fischarts uitgave is een uitgebreide bewerking van het eerste boek, en daarom niet altijd bruikbaar.

— Regis / Weigand 1832 / [1923] = Meister Franz Rabelais / der Arzeney Doctoren / Gargantua und Pantagruel. Aus dem / französischen verdeutscht / durch / Gottlob Regis / Neu herausgegeben von Wilhelm Weigand / Erster Band / Erstes, zweites und drittes Buch. Dritte Auflage / Im Propylaeen Verlag zu Berlin, z.j. [1923?]; Idem, Zweiter Band / Viertes und Fünftes Buch. Dritte Auflage / Im Propylaeen Verlag zu Berlin, z.j. [1923?]

— Hegaur & Owlglass 1961 = Des / François Rabelais / weiland Arznei-Doktors / und / Pfarrers zu Meudon / Gargantua und Pantagruel. Verdeutscht von / Engelbert Hegaur und / Dr. Owlglass / mit ausgewählten Illustrationen / von / Gustave Doré (Biederstein Verlag, München 1961)

— Heintze & Heintze 1994 = François Rabelais, Gargantua und Pantagruel. Mit Illustrationen von Gustave Doré. Herausgegeben von Horst und Edith Heintze. Erläutert von Horst Heintz und Rolf Müller (Insel Verlag, Frankfurt a/M en Leipzig 1994)
 

Italiaanse vertalingen

— Bonfantini (1953) 1993 = François Rabelais, Gargantua e Pantagruele. A cura di Mario Bonfantini (1953) (Einaudi, Turijn 1993)

— Frassineti (1984) 1995 = François Rabelais, Gargantua e Pantagruele. Recato in lingue italiana da Augusto Frassineti. Con le illustrazione di Gustave Doré. Introduzione di Giovanni Macchia, con una nota di Giulio Cattaneo. [Tweetalige uitgave] (1984) (Biblioteca Universale Rizzoli, Milaan 1995).
 

[omhoog, terug naar leven & werk, naar entree of naar de sitemap]