[robida]

Albert Robida en zijn Rabelais-illustraties


Een foto van Albert Robida heb ik op internet niet gevonden, behalve die op een betrekkelijk recente website die alweer uit de lucht is; een getekend portret van hem komt vele malen voor (zelf even eenzoekmachine gebruiken). In Albert Robida (1848-1926), sa vie, son oeuvre enz. van Philippe Brun (Parijs 1984) is echter een prachtige foto van Robida opgenomen, hier gereproduceerd (zie ook portret). Jammer genoeg wordt geen nadere informatie gegeven over zijn leeftijd toen de foto gemaakt werd. Voor meer informatie over Robida zie ook de gazette.
Klik hier voor een speciaal artikel, geschreven door Theodore van Houten. Nieuw ten slotte is een pas ontdekt ex-libris dat Robida in 1904 maakte.

[terug naar illustratoren, naar entree of naar de sitemap]

 

robida



Op deze pagina is het ons te doen om de illustraties die hij maakte voor een uitgave van Gargantua & Pantagruel die in 1885-1886 in twee delen verscheen, met een ‘Notice et glossaire’ door Pierre Jamet. Uit die maar liefst 600 tekeningen heeft R. de Vries jr. een flink aantal geselecteerd voor de beroemde tweedelige Sandfort-vertaling van 1931-1932: een selectie daar weer uit hebben we hieronder opgenomen.


 

robida ex-libris gustave laroumet 1904

 

Op 7 november 2012 schreef Bertrand Hugonnard-Roche over ‘cette jolie étiquette ex libris posthume’. Robida tekende en graveerde het in 1904, op verzoek van Librairie Dorbon Ainé, verantwoordelijk voor de verkoop van Larroumets bibliotheek. (Met dank aan de bibliomane moderne voor zijn toestemming het ex-libris over te nemen; lees daar ook het hele verhaal.)

♦♦♦

robida reclame met zelportret 1887

Robida tekende ongetwijfeld een zelfportret, in deze reclame voor de door hem geïllustreerde werken van Rabelais in La Caricature (nr. 367, 8 januari 1887), dat van 1880 tot 1904 onder zijn redactie verscheen. Gevonden door Ed Schilders op zijn speurtocht naar papegaaien.

♦♦♦

Nieuw Maar eerst een speciaal voor rabelais.nl geschreven bijdrage over Albert Robida van de Nederlands-Britse schrijver, journalist, vertaler, producent en programmamaker Theodore van Houten (1952). Een van de projecten die hij op stapel heeft staan is een boekuitgave over Robida en zijn dochter Emilie, die in haar vaders voetsporen trad. Vanwaar deze belangstelling van Van Houten? Dat komt door zijn contact met Leonid Trauberg, die, zoals hij schrijft (22 juni 2008):

‘één van de grote Sovjetrussische cineasten uit de jaren '20/'30 [is]. Hij kende de Russische klassieken allemaal en verder ook alles wat ooit maar in het Russisch vertaald was. Verfilmde Gogols Mantel en Dode Zielen en regisseerde Het Huwelijk op toneel. Had alle Engelse satiristen gelezen: Swift, Sterne, Pope, etc. Las ook Frans, Duits en Engels en bezat een grote bibliotheek. Was zelf de auteur van diverse boeken. Le vingtième siècle vond hij “het mooiste boek op de wereld”. Zo raakte ik ook aan Robida verslingerd.’

In de nabije toekomst kunnen we de vruchten plukken van deze fascinatie voor de Franse veelschrijver en -illustrator; hier vast een voorproefje daarvan.
 

Albert Robida (1848-1926)
door Theodore van Houten

Albert Robida was een van de origineelste schrijvers en kunstenaars van het Frankrijk tussen 1870 en 1914. Hij was de auteur van vele fantastische boeken, die hij zelf illustreerde. Zijn belangstelling richtte zich op verleden en toekomst, op de westerse wereld en de koloniën. Hij was ook cartoonist en illustreerde kinderboeken, romans en grote verhalen uit de wereldliteratuur, van 1001 Nacht (1908) tot het werk van Rabelais (1885-1886), Villon (1897), Shakespeare (1898), Perrault (1908), Swift (1904), Balzac (1905), Dumas père en vele anderen. Van het tijdschrift La Caricature was hij oprichter en hoofdredacteur. Robida werkte ook mee aan het Weense tijdschrift Der Floh. Hij zou tweehonderd boeken hebben geïllustreerd en in totaal 60.000 tekeningen hebben geproduceerd.

Albert Robida reisde door heel Europa en tekende wat hem interesseerde aan de opmerkelijke steden die hij aandeed. Hij publiceerde boeken over de grote Franse regio’s, Vlaanderen en Holland. Zijn productie was immens. Eén illustratie per pagina was heel normaal. In zijn omvangrijke ‘reisboeken’ bevinden zich tientallen originele etsen en vooral litho’s en kleurenlitho’s.

In navolging van Walter Scott was ook buiten Schotland een grote ‘historische’ belangstelling ontstaan, die onder andere leidde tot Prosper Merimée’s inventarisatie van historische monumenten in Frankrijk en daarbuiten. In de groots opgezette boekenserie La vieille France beschreef en tekende Robida historisch Frankrijk. Dit gedeelte van zijn werk heeft romantische en impressionistische trekken. De litho’s in La vieille France zijn gemaakt in de tijd dat de fotografie in opkomst was. Ze zijn realistisch, maar herinneren ook aan Daumier en de grote Franse landschaps-schilders, zoals de litho van de Mont Saint-Michel tegenover de titelpagina in La Normandie (1890).
 

robida la normandie 1895 mont saint michel


Zijn beroemdste  werk is de monumentale, proscopische geschiedenis Le vingtième siècle, over de 20ste eeuw, geschreven zo’n twintig jaar vóór de eeuwwisseling van 1900 en verschenen in 1883. Het fantastisch futurisme in dit prachtige boek ging een stap verder dan de visie op de moderne tijd van Jules Verne (1828-1905). Verne was een generatie ouder dan Robida. Voor hem was de ontwikkeling van de techniek veel belangrijker dan voor Robida, die de hele wereld als schouwtoneel en plaats van handeling van de nieuwe technologie zag. Maatschappelijke consequenties van de vernieuwingen in het industriële tijdperk waren voor Robida veel interessanter. Dat uitte zich bijvoorbeeld in de grote aandacht die hij toonde voor de positie van de vrouw. Ongelooflijk suggestief was hij ook in kleine illustraties. Zo laat ‘Je dine avec quelques amies politiques’ (Le vingtième siècle) een eettafel zien waaraan zeven vrouwen in een politiek debat gewikkeld zijn. Dat was nog steeds het bourgeois Frankrijk van na 1870, nog jaren vóór de zaak-Dreyfuss. Een paar bladzijden verder was de vrouwelijke arts te zien (‘nouvelles carrières feminines’). Hieronder voorspelt hij de komst van vrouwen in het revolutionaire strijdperk: ‘Révolution de 1953. Bataillon de la suprématie aux barricades’.
 

robida vingtième siècle 1883 vrouwenleger


Le vingtième siècle
en andere (quasi-) futuristische werken van Robida bevatten illustraties die tot leven lijken te komen in de fantastische getrukeerde en gespeelde animatiefilms van cinema-pionier Georges Méliès. Méliès liet zich ook door Verne en Doré inspireren. Zijn fenomenale filmpjes namen de toeschouwer van rond 1900 mee op lucht- en ruimtereizen, poolexpedities en onderwateravonturen. De beroemdste illustraties betreffen de téléphonoscope: televisie. De eerste bruikbare televisie-systemen zouden pas ruim veertig jaar later worden uitgevonden. Een aardig detail is dat deze grote uitvinding, die driekwart eeuw later globaal zo’n immense invloed zou krijgen, in de visie van Robida meteen gebruikt werd voor entertainment: een toeschouwer geniet van een nachtclubtafereel.

robida vingtième sièle 1883 téléphonoscope


De illustraties in Robida’s fantastische werk zijn bijzonder vrolijk van karakter. Zijn stijl herinnert enigszins aan het groteske werk van Jacques Callot (1592-1635) en aan de Duitse tekenaar Wilhelm Busch en diens Max und Moritz (1865). Robida maakte de Frans-Duitse oorlog van 1870 mee. De massale slachting met kanonnen moet hem hebben geïnspireerd tot zijn taferelen over moderne oorlogsvoering met gloednieuwe wapens, zoals gifgas, gasmaskers, onderzeeërs, torpedo’s, mijnen, en zo meer. In 1916, midden in de Eerste Wereldoorlog, publiceerde zijn vriend en tijdgenoot, de Franse kunsthistoricus en verzamelaar Henri Beraldi (1849-1931) Un caricaturiste prophète, waarin drieëndertig jaar na het verschijnen van Le vingtième siècle de moderne technische oorlog met onderzeeërs door Robida werd voorspeld (onder andere in La Caricature van 27 oktober 1883 en in La vie électrique (1890), een vervolg op Le vingtième siècle). De invloed van Robida is mogelijk groter geweest dan men zou vermoeden. Zijn ‘koloniale’ Voyages très extraordinaires de Saturnin Farandoule uit 1879 zou model gestaan hebben voor Edgar Rice Burroughs’ Tarzan of the Apes (1912), maar liep ook al vooruit op Rudyard Kiplings Jungle Book (1894).

In 1894 publiceerde Robida samen met Octave Uzanne (1851-1931) Contes pour les Bibliophiles. Robida en Uzanne voorspelden het internettijdperk en het verdwijnen, althans de aftakeling, van gedrukte media als kranten en boeken, ten gevolge van nieuwe technologische ontwikkelingen, sinds de eerste telegraafkabel Europa met Amerika verbond. Uzanne schreef ook het voorwoord, met een prachtige foto van Robida, in de lichtdrukversie (1927) van het door Robida in 1885-1886 geïllustreerde oeuvre van Rabelais, die verscheen naar aanleiding van Robida’s overlijden op 11 oktober 1926. Het Bourgondische leven van de Renaissance en de ongebreidelde fantasie van Rabelais waren koren op de molen van Robida. Rabelais’ feesten en fantasieën toonde hij in een stijl tussen karikatuur en werkelijkheid, in een benadering, lichter van toets dan Gustave Doré vóór hem. Robida was zijn eigen leven een eeuw vooruit. [omhoog of terug naar illustratoren]

♦♦♦

Portret Inmiddels ben ik in het gelukkige bezit van een ‘Robida-Rabelais’ (met dank aan schrijver van bovenstaand artikel). Daaruit eerst nóg een portret, waarop de kunstenaar iets jonger lijkt — of misschien alleen maar iets gesoigneerder. Ook hier echter geen naam van de fotograaf, noch een jaartal, dus het blijft gissen.
 

robida portret in rabelais [1927]

♦♦♦

En nu dan de Rabelais-illustraties. Het is moeilijk een keuze te maken uit de afbeeldingen, dus maken we er een wisseltentoonstelling van. Eerst enkele illustraties voor Gargantua, overgenomen uit de Sandfort-vertaling (1931-1932).

Gargantua VI 'Op wat voor allerzonderlingste manier Gargantua geboren werd'
Gargantua XIV 'Hoe Gargantua door een theoloog in de Latijnsche letteren onderwezen werd'
Gargantua XXXIII 'Hoe Gargantua door Ponocrates onder zulk een regime werd opgevoed, dat geen uur van zijn dag verloren ging'
Gargantua XL 'Waarom de monniken door de wereld gemeden worden en hoe het komt, dat sommige grooter neuzen hebben dan andere'
Gargantua LII 'Hoe Gargantua voor den monnik de abdij van Thélème liet bouwen' Gargantua LVI 'Hoe de geestelijke broeders en zusters van Thélème gekleed waren'

[omhoog, terug naar illustratoren, naar de sitemap of naar entree]